ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )
96
شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )
واهمه اش بطور مداوم او را از افتادن مىترساند و چون سقوط را تصوّر مىكند بدنش از نيروى واهمه اش متأثّر مىگردد تا آنجا كه خود را نزديك به سقوط احساس مىكند . 2 - مزاجها بر اثر عوارض نفسانى فراوان مانند خشم ، اندوه ، ترس ، شادمانى و جز آنها ، دگرگون مىشود و اين امرى بديهى است . 3 - توهّم و خيال بيمارى يا سلامتى گاهى موجب بيمارى و سلامتى مىشود و اين نيز بديهى مىباشد . چون اين مطالب را دانستى مىگوييم : محقّقا مزاجها از اين كارهاى نفسانى پذيراى اين انفعالات مىشوند . در اين صورت مانعى ندارد كه براى بعضى از نفوس خاصيّتى باشد كه به خاطر آن بتواند در عنصرى از عناصر اين جهان تصرّفاتى كند به گونه اى كه نسبت آن نفوس به تمام عناصر مانند نسبت نفوس ما به بدنهاى ماست ، در اين هنگام براى نفس تأثيرى در آمادگى موادّ عنصرى پديد مىآيد تا صورت عجيبى كه از قدرت مثل او بيرون است بر او افاضه كند و چون به آن تأثيرات نفس ، رياضتها ضميمه شود و قدرت شهوت و خشم درهم شكسته شود و هر دو در دست نيروى عقلانى گرفتار آيند بدون شك در اين وقت ، نفس بر آن كارها نيرومندتر خواهد شد و اين خاصيّت يا بر حسب مزاج اصلى است يا بر حسب مزاجى است كه خود كسب نكرده بلكه بر او عارض شده است و يا بر حسب كوشش در رياضت و تصفيه كردن نفس به دست آورده است . آن كه بر حسب مزاج اصلى چنان قدرتى دارد پيامبران و اوليايند كه داراى معجزات و كرامات مىباشند . پس اگر به آن عوامل ، كوشش در رياضت نيز ضميمه شود در آن كمال به آخرين حدّ مىرسد . گاهى بر مزاج كسى كه توانايى تصرّف در عناصر عالم را دارد ، به كارگيرى آن در جهت شرّ و كارهاى بد چيره مىشود ، و نفس خويش را پاك نمىكند مانند جادوگر ، اين خباثت مانع مىشود كه جادوگر ترقّى كند و به درجهء كسانى كه در كامل شدن سبقت گرفتهاند برسد . مطالبى كه قصد داشتيم به عنوان مقدّمه ذكر كنيم همين مقدار بود و توفيق از خداست .